Ustawa o Kontroli Monopoli Państwowych i Prywatnych

[Anton Talanov]

USTAWA

z dnia 21 września 2026 r.

o kontroli monopoli państwowych i prywatnych

Najwyższy Kongres Ludowy Drackiej Republiki Ludowo-Demokratycznej, uchwala, co następuje:


DZIAŁ I

Przepisy ogólne

Art. 1.

1. Ustawa określa zasady kontroli monopoli państwowych, prywatnych, spółdzielczych i mieszanych.


2. Celem ustawy jest:

- zapobieganie nadużywaniu pozycji monopolistycznej,


- ochrona konsumentów,


- ochrona gospodarki narodowej,


- zapewnienie ciągłości dostaw podstawowych towarów i usług,


- przeciwdziałanie nieuzasadnionemu wzrostowi cen,


- zapewnienie prawidłowego funkcjonowania przedsiębiorstw strategicznych,


- zapobieganie nadmiernej koncentracji własności gospodarczej.

Art. 2.

Przepisy ustawy stosuje się do:

1. przedsiębiorstw państwowych,


2. przedsiębiorstw prywatnych,


3. spółdzielni,


4. przedsiębiorstw mieszanych,


5. przedsiębiorstw zagranicznych,


6. innych podmiotów wykonujących działalność gospodarczą na terytorium DRLD.



Art. 3.

Monopol może wynikać z:

1. decyzji państwa,


2. charakteru określonej działalności gospodarczej,


3. przewagi technologicznej,


4. kontroli nad strategicznymi surowcami,


5. kontroli infrastruktury,


6. przewagi kapitałowej,


7. wyeliminowania konkurentów,


8. innych okoliczności powodujących brak rzeczywistej konkurencji.



Art. 4.

1. Istnienie monopolu nie stanowi samo w sobie naruszenia prawa.


2. Zakazane jest wykorzystywanie pozycji monopolistycznej w sposób sprzeczny z prawem, interesem społecznym lub zasadami gospodarki narodowej.


DZIAŁ II

Rodzaje monopoli

Art. 5.

Ustawa wyróżnia:

1. monopol państwowy,


2. monopol prywatny,


3. monopol spółdzielczy,


4. monopol mieszany,


5. monopol naturalny,


6. monopol wynikający z decyzji państwa.



Art. 6.

Monopolem państwowym jest działalność gospodarcza, w której wyłączne prawo produkcji, sprzedaży, dystrybucji albo świadczenia określonego rodzaju towarów lub usług przysługuje państwu albo przedsiębiorstwu państwowemu.

Art. 7.

Monopolem prywatnym jest sytuacja, w której jedno przedsiębiorstwo prywatne posiada faktyczną kontrolę nad określonym rynkiem i może w istotnym zakresie samodzielnie ustalać warunki jego funkcjonowania.

Art. 8.

Monopolem naturalnym jest działalność, w której utrzymywanie jednego dominującego operatora jest uzasadnione charakterem infrastruktury lub wysokimi kosztami stworzenia równoległej sieci.

Art. 9.

Do monopoli naturalnych mogą należeć w szczególności:

1. sieci przesyłowe energii,


2. sieci gazowe,


3. sieci wodociągowe,


4. sieci kanalizacyjne,


5. infrastruktura kolejowa,


6. określona infrastruktura portowa,


7. inne sieci infrastrukturalne określone ustawą.


DZIAŁ III

Rejestr Monopoli

Art. 10.

Tworzy się Państwowy Rejestr Monopoli, zwany dalej „Rejestrem”.

Art. 11.

Rejestr prowadzi Dracki Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów.

Art. 12.

Do Rejestru wpisuje się:

1. przedsiębiorstwa posiadające pozycję monopolistyczną,


2. państwowe monopole ustawowe,


3. monopole naturalne,


4. przedsiębiorstwa posiadające wyłączność na podstawie decyzji państwa,


5. zakres działalności objętej monopolem.



Art. 13.

Rejestr zawiera w szczególności:

1. nazwę przedsiębiorstwa,


2. formę własności,


3. zakres działalności,


4. obszar działania,


5. podstawę prawną monopolu,


6. organ sprawujący nadzór,


7. informacje o obowiązujących ograniczeniach.



Art. 14.

Część Rejestru dotycząca informacji gospodarczych jest dostępna publicznie, z wyjątkiem informacji objętych tajemnicą państwową lub tajemnicą przedsiębiorstwa.


DZIAŁ IV

Kontrola monopoli państwowych

Art. 15.

Monopol państwowy może zostać ustanowiony wyłącznie:

1. ustawą,


2. na podstawie upoważnienia ustawowego,


3. w zakresie niezbędnym do realizacji interesu państwa.



Art. 16.

Monopol państwowy może być ustanowiony w szczególności w celu zapewnienia:

1. bezpieczeństwa państwa,


2. bezpieczeństwa energetycznego,


3. bezpieczeństwa surowcowego,


4. ciągłości dostaw podstawowych towarów,


5. ochrony infrastruktury strategicznej,


6. stabilności finansowej państwa,


7. ochrony zasobów naturalnych.



Art. 17.

Przedsiębiorstwo państwowe posiadające monopol jest obowiązane:

1. realizować zadania określone w narodowym planie gospodarczym,


2. zapewniać ciągłość dostaw,


3. prowadzić działalność zgodnie z zasadami gospodarności,


4. stosować ceny zgodnie z przepisami o cenach,


5. przestrzegać praw konsumentów,


6. prowadzić przejrzystą ewidencję kosztów i przychodów.



Art. 18.

Monopol państwowy nie może być wykorzystywany do:

1. nieuzasadnionego ograniczania dostaw,


2. ukrywania strat przedsiębiorstwa,


3. pobierania opłat niezwiązanych z działalnością,


4. dyskryminowania odbiorców bez podstawy prawnej,


5. nieuzasadnionego pogarszania jakości usług.



Art. 19.

Minister Gospodarki sprawuje nadzór gospodarczy nad monopolami państwowymi w zakresie określonym ustawą.

Art. 20.

DUOKiK kontroluje monopole państwowe pod kątem przestrzegania przepisów o konkurencji i ochronie konsumentów.


DZIAŁ V

Kontrola monopoli prywatnych

Art. 21.

Przedsiębiorstwo prywatne może posiadać znaczącą pozycję rynkową, jeżeli osiągnęło ją w wyniku zgodnej z prawem działalności gospodarczej.

Art. 22.

Zakazane jest wykorzystywanie monopolu prywatnego do:

1. sztucznego podnoszenia cen,


2. ograniczania produkcji,


3. ograniczania dostaw,


4. eliminowania konkurentów,


5. narzucania nieuczciwych warunków umów,


6. dyskryminowania odbiorców,


7. wykorzystywania przewagi do przejmowania innych przedsiębiorstw wyłącznie w celu likwidacji konkurencji.



Art. 23.

Przedsiębiorstwo monopolistyczne jest obowiązane udostępniać DUOKiK informacje niezbędne do oceny jego działalności.

Art. 24.

DUOKiK może nakazać przedsiębiorstwu monopolistycznemu:

1. zmianę praktyk handlowych,


2. zaprzestanie stosowania określonych warunków umów,


3. zapewnienie dostępu do infrastruktury,


4. zapewnienie niedyskryminacyjnych warunków sprzedaży,


5. ograniczenie określonej praktyki gospodarczej.



Art. 25.

W przypadku trwałego i poważnego naruszania zasad konkurencji DUOKiK może wystąpić do właściwego sądu o podział przedsiębiorstwa monopolistycznego.


DZIAŁ VI

Kontrola cen monopolistycznych

Art. 26.

W przypadku monopolu na rynku towarów lub usług o szczególnym znaczeniu społecznym państwo może określić maksymalny poziom ceny.

Art. 27.

Kontrola cen może obejmować w szczególności:

1. energię,


2. wodę,


3. ciepło,


4. gaz,


5. podstawowe paliwa,


6. podstawowe usługi transportowe,


7. podstawowe usługi komunalne,


8. inne towary określone przepisami prawa.



Art. 28.

Przy ustalaniu ceny regulowanej uwzględnia się:

1. uzasadnione koszty działalności,


2. koszty inwestycji,


3. koszty utrzymania infrastruktury,


4. potrzeby rozwoju przedsiębiorstwa,


5. interes konsumentów,


6. możliwości finansowe gospodarki narodowej.



Art. 29.

Przedsiębiorstwo monopolistyczne nie może pobierać opłat wyższych niż określone w obowiązujących przepisach.

Art. 30.

W przypadku zagrożenia ciągłości dostaw państwo może zastosować tymczasowe środki regulacyjne określone w ustawie o cenach i ustawie o planowaniu gospodarczym.


DZIAŁ VII

Obowiązki przedsiębiorstw monopolistycznych

Art. 31.

Przedsiębiorstwo monopolistyczne jest obowiązane:

1. prowadzić działalność w sposób ciągły,


2. zapewniać odpowiednią jakość,


3. prowadzić dokumentację kosztów,


4. udostępniać informacje organom kontrolnym,


5. przeciwdziałać marnotrawstwu,


6. realizować obowiązki wynikające z planów gospodarczych.



Art. 32.

Przedsiębiorstwo nie może celowo ograniczać produkcji w celu wywołania niedoboru i zwiększenia ceny.

Art. 33.

Zabrania się niszczenia albo celowego wycofywania z rynku produktów w celu sztucznego ograniczenia podaży.

Art. 34.

Przedsiębiorstwo posiadające monopol infrastrukturalny jest obowiązane zapewnić dostęp do infrastruktury podmiotom uprawnionym na zasadach określonych w przepisach szczególnych.


DZIAŁ VIII

Kontrola własnościowa

Art. 35.

Nabycie przez przedsiębiorstwo prywatne kontroli nad przedsiębiorstwem posiadającym monopol naturalny wymaga zgody DUOKiK oraz Ministra Gospodarki.

Art. 36.

Nabycie przez podmiot zagraniczny kontroli nad przedsiębiorstwem posiadającym znaczenie strategiczne wymaga zgody właściwych organów państwowych.

Art. 37.

Zgoda może zostać uzależniona od:

1. zachowania określonego poziomu produkcji,


2. zachowania miejsc pracy,


3. utrzymania działalności na terytorium Dracji,


4. zachowania kontroli państwa nad strategiczną infrastrukturą,


5. realizacji inwestycji,


6. innych warunków określonych decyzją.


DZIAŁ IX

Kontrola monopoli spółdzielczych i mieszanych

Art. 38.

Spółdzielnia może posiadać pozycję monopolistyczną, jeżeli nie wykorzystuje jej w sposób sprzeczny z niniejszą ustawą.

Art. 39.

Przedsiębiorstwo mieszane podlega kontroli w zakresie działalności monopolistycznej niezależnie od udziału państwa w jego własności.

Art. 40.

Udział państwa w przedsiębiorstwie nie wyłącza stosowania przepisów o ochronie konsumentów.


DZIAŁ X

Kontrola szczególna

Art. 41.

Minister Gospodarki może zarządzić szczególną kontrolę przedsiębiorstwa monopolistycznego, jeżeli:

1. występują poważne niedobory,


2. nastąpił gwałtowny wzrost cen,


3. przedsiębiorstwo nie wykonuje planu gospodarczego,


4. występuje zagrożenie ciągłości dostaw,


5. zachodzi podejrzenie nadużyć gospodarczych.



Art. 42.

Kontrola może obejmować:

1. księgi przedsiębiorstwa,


2. koszty produkcji,


3. ceny,


4. umowy,


5. zapasy,


6. inwestycje,


7. zatrudnienie,


8. przepływy finansowe.



Art. 43.

Kontrolowane przedsiębiorstwo jest obowiązane współpracować z organami kontrolnymi.


DZIAŁ XI

Środki naprawcze

Art. 44.

W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości właściwy organ może zastosować:

1. nakaz zaprzestania określonej praktyki,


2. nakaz zmiany warunków sprzedaży,


3. nakaz zapewnienia dostaw,


4. nakaz zwrotu nienależnie pobranych opłat,


5. karę pieniężną,


6. obowiązek przedstawienia programu naprawczego.



Art. 45.

Program naprawczy może obejmować:

1. zmianę organizacji przedsiębiorstwa,


2. zmianę sposobu ustalania cen,


3. zwiększenie produkcji,


4. zwiększenie inwestycji,


5. zmianę sposobu dystrybucji,


6. rozdzielenie określonych rodzajów działalności.



Art. 46.

Jeżeli środki naprawcze są nieskuteczne, właściwy organ może wystąpić do sądu o podział przedsiębiorstwa lub ograniczenie jego działalności.


DZIAŁ XII

Przejęcie przedsiębiorstwa przez państwo

Art. 47.

W przypadku prywatnego przedsiębiorstwa monopolistycznego przejęcie przez państwo może nastąpić wyłącznie:

1. na podstawie ustawy,


2. w przypadku szczególnego interesu publicznego,


3. w przypadku zagrożenia bezpieczeństwa państwa,


4. w przypadku zagrożenia podstawowych dostaw,


5. na zasadach określonych w przepisach o własności i wywłaszczeniu.



Art. 48.

Przejęcie nie może służyć wyłącznie pozbawieniu przedsiębiorcy własności bez uzasadnienia określonego w prawie.

Art. 49.

Przejęte przedsiębiorstwo może zostać:

1. przekształcone w przedsiębiorstwo państwowe,


2. włączone do istniejącego przedsiębiorstwa państwowego,


3. przekazane spółdzielni,


4. poddane reorganizacji.


DZIAŁ XIII

Monopole a narodowy plan gospodarczy

Art. 50.

Monopol państwowy może zostać wykorzystany do realizacji narodowego planu gospodarczego.

Art. 51.

Plan gospodarczy może określać dla przedsiębiorstwa monopolistycznego:

1. wielkość produkcji,


2. poziom inwestycji,


3. wielkość dostaw,


4. kierunki rozwoju,


5. poziom zapasów,


6. priorytetowe grupy odbiorców.



Art. 52.

Wykonywanie obowiązków wynikających z narodowego planu gospodarczego nie może prowadzić do świadomego naruszania praw konsumentów w zakresie, w jakim możliwe jest zapewnienie ich ochrony.

Art. 53.

Koszty wykonywania zadań publicznych przez przedsiębiorstwo państwowe mogą być pokrywane ze środków budżetowych na zasadach określonych w ustawie budżetowej.


DZIAŁ XIV

Kary

Art. 54.

Za naruszenie ustawy może zostać nałożona kara pieniężna.

Art. 55.

Karze podlega w szczególności:

1. sztuczne ograniczanie podaży,


2. bezprawne podnoszenie cen,


3. ukrywanie kosztów,


4. utrudnianie kontroli,


5. niewykonywanie decyzji organów państwowych,


6. ukrywanie działalności monopolistycznej,


7. naruszanie obowiązków dotyczących dostaw.



Art. 56.

Wysokość kary ustala się z uwzględnieniem:

1. skali naruszenia,


2. czasu jego trwania,


3. liczby poszkodowanych,


4. osiągniętej korzyści,


5. stopnia zawinienia,


6. znaczenia przedsiębiorstwa dla gospodarki narodowej.



Art. 57.

Kara może zostać zwiększona, jeżeli przedsiębiorstwo dopuściło się naruszenia po wcześniejszym wydaniu decyzji nakazującej jego zaprzestanie.


DZIAŁ XV

Współpraca organów państwowych

Art. 58.

W sprawach kontroli monopoli współpracują:

1. Ministerstwo Gospodarki,


2. DUOKiK,


3. Dracka Administracja Skarbowa,


4. Najwyższa Izba Kontroli Ludowej,


5. właściwe ministerstwa,


6. organy administracji terenowej.



Art. 59.

Minister Gospodarki może wystąpić do Rady Ministrów z wnioskiem o zmianę zasad funkcjonowania monopolu państwowego, jeżeli jego działalność przestaje odpowiadać potrzebom gospodarki narodowej.

Art. 60.

Najwyższa Izba Kontroli Ludowej może przeprowadzać kontrole gospodarowania majątkiem państwowym przez przedsiębiorstwa monopolistyczne.


DZIAŁ XVI

Postępowanie odwoławcze

Art. 61.

Od decyzji DUOKiK przysługuje odwołanie do właściwego sądu.

Art. 62.

Od decyzji administracyjnych wydanych na podstawie niniejszej ustawy przysługuje odwołanie na zasadach określonych w Kodeksie Postępowania Administracyjnego.

Art. 63.

Wniesienie odwołania nie wstrzymuje wykonania decyzji, chyba że właściwy organ albo sąd postanowi inaczej.


DZIAŁ XVII

Przepisy końcowe

Art. 64.

Przepisy niniejszej ustawy stosuje się z uwzględnieniem:

1. Konstytucji DRLD,


2. Ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów,


3. Ustawy o działalności gospodarczej,


4. Ustawy o przedsiębiorstwach państwowych,


5. Ustawy o przedsiębiorstwach prywatnych,


6. Ustawy o spółdzielczości,


7. Ustawy o cenach,


8. Ustawy o planowaniu gospodarczym.



Art. 65.

Minister Gospodarki określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady:

1. prowadzenia Państwowego Rejestru Monopoli,


2. kontroli przedsiębiorstw monopolistycznych,


3. ustalania zakresu informacji przekazywanych organom państwowym,


4. monitorowania rynków monopolistycznych.



Art. 66.

Wykonanie ustawy powierza się Ministrowi Gospodarki.

Art. 67.

Ustawa wchodzi w życie z dniem ogłoszenia.

Anton Talanov
Minister Gospodarki
Dnia 21 września 2026r.